کدخبر:1624/20190424

4 فروردین 1398

به همت پژوهشکده آب و فاضلاب:
نشست تخصصی بررسی سیلاب‌های اخیر کشور در دانشگاه صنعتی اصفهان برگزار شد
نشست تخصصی بررسی سیلاب‌های اخیر ایران، به همت پژوهشکده آب و فاضلاب دانشگاه صنعتی اصفهان برگزار شد.

در این نشست که اعضای هیئت علمی دانشکده‌های مهندسی کشاورزی، مهندسی عمران و منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان حضور داشتند، ابعاد گوناگون سیلاب‌های اخیر مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

رئیس دانشکده مهندسی کشاورزی در این نشست با اشاره به این که سيل، زلزله، خشک‌سالی و طوفان از مهم‌ترین بلایای طبیعی در جهان هستند، گفت: این در حالی است که از دهه 90 میلادی، سيل، رتبه اول بلایای طبیعی در جهان را داشته است.

دکتر عابدي، پدیده تغییر اقلیم و اثرات آن بر نوسانات جوی را یکی از مهم‌ترین چالش‌های بشر در قرن بیست و یکم عنوان کرد و افزود: از جمله اثرات گازهای گلخانه‌ای، افزایش دما است كه وقوع خشک‌سالی‌های مکرر، افزایش شدت خشک‌سالی و همچنین وقوع سیلاب‌های ناگهانی را به دنبال دارد.

وي به تشریح انواع سيل بر اساس منشأ به وجود آمدن پرداخت وگفت: باران‌های شدید و کوتاه مدت، باران‌های طولانی، سونامی ، شکست سدها، رانش زمین و آتشفشان از جمله دلایل بوجود آمدن سیل محسوب می‌شوند.

عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان به بررسي خسارات ملموس و ناملموس سيل پرداخت و گفت: خساراتي مانند تخریب بناها كه امکان ارزیابی آن ها به صورت اقتصادی وجود دارد به راحتی ارزیابی می‌گردد، اما خساراتي مانند اثرات روانی و اجتماعی، مشکلات اقتصادی و مسائل فرهنگی جوامع در معرض سیل، مشكلات زیست محیطی و بیماری‌ها وزیان های ناشی از بروز اختلال در تولید كالاها و خدمات، تولیدات کشاورزی و صنعتی مستقیماً قابل سنجش نیستند و جزو خسارات غیرمستقیم محسوب می‌گردند.

عابدي، عوامل هواشناسی، هیدرولوژیکی و انسانی را از جمله مهم‌ترین علل سیل‌خیزی شهری عنوان كرد و ادامه داد: انسان‌ها با دخالت در کاربری اراضی و تغییر پوشش اراضی، سیستم‌های زهکشی نامناسب و تصرف نواحی دشت سیلابی به اين موضوع دامن مي زنند.

وي، با تأکید بر این که سیلاب‌های شهری از جمله سيل شيراز، ناگهاني و برق آسا هستند، گفت: در اراضی غیر شهری اکثر اراضی نفوذ پذیر هستند در حالی که در اراضی شهری به علت وجود جاده های آسفالته، سنگفرش و ساختمان ها و مراکز بزرگ تفریحی، شاهد نفوذ اندک باران هستیم که این مسئله احتمال وقوع سیلاب را زیاد می کند.

استاد گروه مهندسی آب دانشکده مهندسی کشاورزی، در ادامه به مسائل و مشکلات ناشی از بارش زیاد در مناطق شهری اشاره کرد و گفت: مهار سیلاب و زهکشی رواناب شهری، خسارات مالی، فرسایش خاک، رسوب مواد فرسایش یافته ، آلودگی اراضی و اختلال در حمل و نقل از جمله اين مسائل است و ساکنان اين مناطق با آلودگی منابع آب زیرزمینی، صدمات به زندگی شهری و اختلالات تأسیسات زیربنایی نيز رو به رو هستند.

عابدي با بیان این که کنترل بر روی رودخانه و کنترل بر روی زمین از جمله راهکارهای تخفيف سیل محسوب می‌شوند، افزود: مي توان با رهاسازي تدريجي آب از سدها، محصور نمودن آب توسط خاک‌ریزها و دیوارهای سیل‌بند، بهسازي رودخانه‌ها، رعايت شرایط استاندارد در ایجاد دهانه پل‌ها و احداث سدهای آشغال گير، موجب کاهش خسارات سیل شد.

وي با تأکید بر نقش مهم آبخیزداری و رعایت استانداردها در احداث ساختمان‌ها و سازه‌های دیگر در حفاظت سیلاب، اضافه کرد: نباید اجازه داد در مسیل‌ها هیچ‌گونه ساخت و ساز یا احیای اراضی صورت گيرد تا از این طریق خسارت به ساختمان‌ها در مناطق مستعد سیل کاهش یابد.

عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان، ایجاد استخرهاي مصنوعي و استفاده از تالاب هاي طبیعی در كنار رودخانه ها را یکی دیگر از اقدامات مهم براي كاهش شدت سیلاب و مهار آن عنوان كرد و افزود: مي توان با اجراي قانون توزیع عادلانه آب و تعیین پهنای بستر و حریم نيز در اين راستا اقدامات مهمي انجام داد.

عابدي، با بيان اين كه متاسفانه از روش های سازه ای كنترل سیل، بیشتر برای سدسازی هزینه شده است، گفت: سایر روش های سازه ای مانند ساماندهی رودخانه ها، ساخت دیواره های گابیونی، احداث سیل بندها، احداث دایك ها، حفاظت پایة پل ها در مقابل آب شستگی، عمیق سازی و عریض سازی، كمتر مورد توجه قرار گرفته است.

وي، بروز مناقشات اجتماعی را يكي از عوامل مسكوت ماندن تعیین حریم و آزادسازی حریم رودخانه ها، عنوان كرد و افزود: وجود رسوبات در سیل های اخیر كشور نمایانگر توجه بیشتر به آبخیزداری و جلوگیری از فرسایش شدید اراضی كشاورزی مستعد و غنی شمال و غرب كشور است كه تأثیر زیادی در امنیت غذایی كشور دارند.

رئیس دانشکده مهندسی کشاورزی دانشگاه صنعتي اصفهان، با تأكيد بر لزوم مطالعه و طراحی حوضچه های نگهداشت طبیعی و مصنوعی برای تعدیل اوج سیل، در حوضه های آبخیز و در داخل شهرها، گفت: امکان انتقال بین حوضه ای ذخیره سدها در زمان وقوع سیل نيز باید مورد مطالعه قرارگیرد و در صورت امکان پذیری، زیرساخت های لازم برای آن فراهم شود.

عابدي با اشاره به تفاوت هاي سيلاب هاي اخير كشور در مناطق گوناگون ايران، گفت: بازنگری در نظام‌نامه مدیریت سیلاب کشور با بررسی امکان بومی‌سازی و تدوین حوزه آبخیزي آن براساس ویژگی‌های اقلیمی و جغرافیایی هر منطقه ضروری است.

در بخش ديگري از اين نشست نيز عضو هيات علمي دانشگاه صنعتي اصفهان با بيان اين كه شایعات بسیاری در شبکه های اجتماعی و محافل علمی در خصوص بارش های سیل اسای اخیر از جمله دستکاری های اقلیمی یا پروژه هارپ مطرح شده است، گفت: تاکنون بشر به تکنولوژی و دانشی که بتواند سامانه بارشی قدرتمند در یک منطقه وسیع ایجاد کند، دست نیافته و تکنولوژی بارورسازی ابرها نیز که به افزایش پتانسیل و بهره وری ابر در تولید باران در ابرهای سرد و گرم اشاره دارد نیز تنها می تواند بین 10 تا 14 درصد در افزایش بارش موثر باشد.

دکتر گوهری با اشاره به اين كه با توجه به وسعت منطقه تحت تاثیر سامانه بارشی که یونان، ترکیه و عراق تا ایران و افغانستان را تحت تاثیر قرار داده است، نمی توان بارور سازی ابرها را عامل بارش های سیل آسای کشور دانست؛ زیرا یک پروژه بارورسازی کوچک نمی تواند چنین بارندگی با این وسعت و شدت را به وجود آورد.

وي با تاكيد بر اين كه جت استریم­ها عامل اصلی وقوع اکستریمهای اقلیمی در بسیاری از نقاط دنیا در طی سالهای اخیر و همچنین بارش­های اخیر در فروردین 1398 بوده است، گفت: وجود رشته­کوه ها در ایران بر قدرت تاثیرگذاری آنها در مقایسه با کشورهای اطراف افزوده و نمی توان از احتمال نقش پدیده گرمایش جهانی در تشدید دامنه نوسانات جت استریم­ها بسادگی گذشت.

دکتر گوهری افزود: با کم شدن اختلاف دما بین توده­ هوای قطبی و توده هوای گرم پایین­تر، جت استریم­های‌های قطبی که در مدارهای بالای زمین حرکت می‌کنند، ضعیفتر از حالت معمول شده و با دامنه سینوسی بالا به مدار‌های پایین­تر زمین نزدیک می‌شوند و جت استریم­ها به همراه خود اغلب باران یا برف فراوان می‌آورند.

در این نشست، دکتر فرشی کارشناس گروه آب و محیط زیست مجتمع صنعت آب و برق اصفهان نيز، به بررسی آثار سیل­های اخیر در استان­های مختلف کشور و تأثیر ابنیه­ی آبی در آنها پرداخت.

وي با مروری بر نقشه­ سدهای استان گلستان، به نقش آنها در کنترل سیلاب، زمان به تأخیر انداختن سیلاب و کاهش پیک هیدروگراف خروجی از سدها پرداخت و با بررسی مشکلات طراحی و بهره­برداری از رودخانه­ پایین­دست این سدها به نرخ بالای تخریب جنگل و تجاوز به حریم رودخانه­ها و آبراهه­ها، طراحی نادرست کالورت­ها و عدم وجود تمهیدات لازم برای کاهش رسوبات ورودی در این استان که از عوامل تشدید سیلاب بوده­اند اشاره کرد.

کارشناس گروه آب و محیط زیست مجتمع صنعت آب و برق اصفهان، با بيان عوامل طبيعي و انساني سیلاب مخرب شیراز گفت: عوامل طبیعی شیب زیاد آبراهه و عوامل انسانی، جایگزینی استخر ذخیره­ آب با لوله­ی با قطر ناکافی با آبراهه­ی پیشین این شهر بوده است.

دکتر فرشی، عدم لایروبی مخزن سد، مسیر آبراهه و کافی نبودن تعداد سدها و سیل­بندها را از جمله عوامل مشکل­ساز در استان خوزستان عنوان كرد و افزود: در استان لرستان نيز عدم وجود سدها و سیل­بندهای کافی، شهرسازی غیراصولی، تجاوز به حریم رودخانه و طراحی نادرست پل­ها و دیواره­های سیل­بند از عوامل اين سيل محسوب مي شوند.

دکتر کبیری نيز در اين نشست به نقش ابنیه هیدرولیکی در مدیریت سیلاب ها اشاره کرد و گفت: ابنیه و سازه­های هیدرولیکی در صورت عملکرد مناسب می­توانند عوامل مدیریت بحران باشند و در صورت شکست و عدم کارایی لازم سبب تشدید بحران می­شوند.

عضو هيأت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان با بيان اين كه در يک دهه ميزان خسارات ناشي از سيل و طوفان، بالغ بر ۲۱ ميليارد دلار در مقابل ۱۸ ميليارد دلار خسارات ناشي از زلزله بوده است، گفت: اين امر در کشور ما نيز صادق است و در اغلب سال­هاي گذشته حدود ۷۰% اعتبارات سالانه طرح کاهش اثرات بلاياي طبيعي و ستاد حوادث غير مترقبه صرف جبران خساران ناشي از سيل شده است.

وي با اشاره به اين كه متأسفانه روند توسعه در ايران باعث تخريب محيط زيست و منابع طبيعي شده و خسارات سيل نيز همواره افزايش مي‌يابد، افزود: رشد ۲۵۰ درصدي خسارات ناشي از سيل در کشور در پنج دهه گذشته بيانگر اين مطلب است.

کبیری، کاهش خسارت­های سیل و تخلیه آن در حدی که خسارتی به بار نیاورد را نوعی سیاست سیل­زدایی دانست و گفت: در كشور، با وجود منابع محدود آب در اکثر حوضه­ها، این سیاست در طراحی و بهره­برداری از سازه­های هیدرولیکی جهت تخلیه سیلاب بدون بروز خسارت اعمال می­گردد كه اين موضوع سبب شده تا سیلاب طراحی سازه­های هیدرولیکی افزایش و هزینه­های اولیه و بهره­برداری بیشتر گردد و دلیل اصلی این مسأله نيز عدم قطعیت پدیده­های هیدرولوژیکی به خصوص در ارتباط با سیلاب­های به­وقوع پیوسته در حوضه­های ویژه کشور و توزیع غیریکنواخت بارش در مناطق مختلف کشور است.

عضو هيأت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان به تشریح عوامل انسانی مؤثر بر وقوع سيل نيز پرداخت و مواردی نظیر عدم اعمال مديريت صحيح در حوضه، بي‌توجهي به مسائل هيدروليکي در رودخانه، افزايش ضريب زبري و مقاومت آبراهه، برداشت غيراصولي مصالح رودخانه‌اي، عدم رعايت حريم رودخانه و سيل راه، تغییر  کاربري اراضي حاشيه رودخانه، تخريب منابع طبيعي و پوشش گياهي منطقه را از عوامل وقوع سیل یا تشدید سیل عنوان كرد و افزود: تخريب سواحل رودخانه و خاکريزها، توسعه مناطق شهري و روستايي، عدم تناسب سيل طراحي با شرايط اقتصادي و اجتماعي محدوده مورد مطالعه، عدم رعايت اصول صحيح مطالعه، طراحي و اجراي تأسيسات رودخانه­اي و مهار سيلاب، کم اطلاعي يا بي اطلاعي مردم و مسئولين از نحوه واکنش به وقوع سيل و از همه مهم­تر شکست انواع سازه­ها و ابنیه هیدروليکی نظیر پل­ها، سدها، سیل بندها، کانال­های سیل گیر و  زهکش از ديگر عوامل محسوب مي شود.

وي،  برنامه­ریزی برای مهار سیل به منظور کاهش سيلاب، کاهش آسيب­پذيري در مقابل سيلاب، کاهش خسارت­ها و ايجاد آمادگي براي تحمل خسارت و ذخيره بخش زيادي از بارش منجر به سیل را ضروری دانست و گفت: احداث سدهاي مخزني، مخازن تاخيري، سدهاي موقتي، حوضچه­هاي تأخيري و اراضي ويژه ذخيره سيلاب، گوره­ها، ديوارهاي سيل بند، اصلاح و بهسازي مسير و انحراف سيلاب از روش­های مهار سیلاب است.

کبیری، به نقش سدها و دیگر ابنیه هيدروليکی در مديريت سیل­های اخیر اشاره و تاكيد كرد: در رودخانه­های  وحشی مانند سیمره، کرخه، دز، کارون و ...  با سیلاب‏های مخرب، گزینه دیگری جز  سدهای مخزنی نمی­توانست  سیلاب های عظیم را کنترل نماید و عليرغم تخریب­های گسترده؛ سیل‏بندها و خاک‏ریزها، سبب محدود كردن جريان سيلاب در برخی از رودخانه­ها شده­­اند و از گسترش سيلاب جلوگیری کرده­اند.

عضو هیأت علمی پژوهشکده آب و فاضلاب روش­های پیش­گیری و کاهش خسارات سیل را ارايه نمود و گفت:  مطالعه و اجرای طرح­های سازه­ای مهار سیل، مطالعه و اجرای طرح­های غیرسازه­ای، مدیریت حوضه و حفاظت آبخیز، و تهیه و تدوین نظامنامۀ مدیریت سیل و طرح عمل در مواقع بحران محورهاي چهارگانه در اين زمينه هستند.

دانشیار دانشکده مهندسي عمران دانشگاه صنعتي اصفهان، پیش­بینی سیل و زمان وقوع آن را جهت اصلاح روش­های مقابله با سیل، بهره­برداری از مخازن و سازه­های هیدرولیکی و کاهش سیلاب طراحی ابنیه هیدرولیکی و استفاده بهینه از پتانسیل سیل جهت ذخیره ضروری دانست و افزود: آموزش همگاني و تخصصي برای ايجاد آمادگي در برابر سيلاب، لزوم توجه به هشدارهاي صادره در اين زمينه و ارائه پيام­هاي ايمني و امدادي جهت کاهش خسارات سيل ضروري است.

وی همچنين به معرفی برخی روش­های نوین کنترل سیلاب در دنیا نظیر استفاده از بندهای آبی، استفاده از تیوب های لاستیکی، برزنت‏های تاشوی پر شده با خاک و بالشتک‏های جاذب آب پرداخت و بر ضرورت بهره­گیری از تجارب موجود در دنیا در این زمینه تأکید کرد.

امتیاز شما به این خبر

Average: 5 (1 vote)

Filtered HTML

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
CAPTCHA
برای اطمینان از اینکه شما یک فرد حقیقی هستید و از ورود اسپمرهای خودکار جلوگیری شود.
جای خالی را پر کنید.

field_vote

5/5